🌿Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты сіздерді Наурыз мейрамымен құттықтайды!🌿 Бұл – ғасырлар тереңінен тамыр тартқан, салт-дәстүрге деген құрмет пен көшпелі мәдениеттің құпия болмысын тануға ұмтылысты сақтаған көне мереке. Наурыз – «жаңа күн» деген мағынаны білдіреді. Ол әрдайым жаңару мен алға ұмтылыстың, жаңа бастамалардың символы. Бұл – адамдардың өз отауы мен ойларын тазалап, дастарханын молынан жайып, болашаққа жоспар құрып, игі өзгерістерге сенім артатын кезеңі. Көктемгі күн мен түн теңелген осы мереке әр шаңыраққа ырыс-береке, амандық пен болашаққа деген сенім әкелсін. Елімізге тыныштық пен өркендеу тілейміз! Әз Наурыз құтты болсын! ☀️ ___________________________________ 🌿Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте Республики Казахстан поздравляет с Наурызом!🌿 Это старейший праздник, пришедший к нам из глубины веков, сохранивший уважение к традициям и стремление понять таинственный мир кочевой культуры. Наурыз означает «новый день», и в нем всегда есть ощущение нового начала и движения вперед. Это время, когда люди наводят порядок в домах и мыслях, накрывают щедрый дастархан, строят планы и верят в добрые перемены. Пусть и сегодня День весеннего равноденствия принесет в каждый дом достаток, благополучие и уверенность в будущем. Мира и процветания нашей стране! Наурыз құтты болсын! ☀️

Заметим, что урбанизация не означает снижение значения сельских территорий. Казахстан обладает значительными земельными ресурсами и благоприятными условиями для развития растениеводства и животноводства. По площади сельскохозяйственных земель страна входит в число крупнейших аграрных государств Евразии. В условиях роста мирового населения и увеличения спроса на продовольствие аграрная экономика становится одной из стратегических отраслей глобальной экономики. Казахстан расположен рядом с крупнейшими мировыми азиатскими рынками, где проживают миллиарды людей. Это создает значительный потенциал для экспорта сельскохозяйственной продукции. Поэтому развитие городов и модернизация сельского хозяйства являются взаимодополняющими процессами. Урбанизация меняет географию нашей жизни, но никак не отменяет значение сельской экономики. Если текущие тенденции сохранятся, в ближайшие десятилетия города Казахстана будут играть всё более важную роль в экономическом и социальном развитии страны. Можно ожидать дальнейшего роста крупных городских агломераций, расширения сервисной экономики и усиления роли цифровых платформ в организации занятости и предпринимательства. Одновременно города будут становиться ключевыми центрами образования, инноваций и формирования человеческого капитала. Именно здесь будет концентрироваться молодёжь, профессиональные сообщества и новые отрасли экономики. В этом смысле развитие городов постепенно превращается в один из главных факторов долгосрочной конкурентоспособности страны. Итак, урбанизация не является временным явлением. Это долгосрочный процесс, через который формируется новая экономическая и социальная структура страны. В этом смысле развитие городов становится одним из ключевых ресурсов будущего Казахстана.

🏙 Почему урбанизация работает на развитие страны 🖋 Айгуль Забирова, главный научный сотрудник КИСИ при Президенте РК Казахстан переживает один из самых масштабных социальных сдвигов в своей современной истории. Историчность момента в том, что Казахстан как страна с глубокой сельской историей постепенно становится городской. Еще несколько десятилетий назад значительная часть населения жила в сельской местности, а сегодня города стали центрами образования, занятости и экономической активности. Демографическая статистика хорошо отражает рост городского населения. Так, доля городских жителей в Казахстане устойчиво растет – на начало 2025 г. в городах Казахстана проживало уже две трети населения (63%). Когда обсуждают урбанизацию, то чаще говорят о нагрузках на школы и больницы, автотранспорт, о необходимости создания рабочих мест. Забывая, что урбанизация является естественным этапом в развитии современного общества, именно она и формирует человеческий капитал, предпринимательство и новые экономические возможности. Во всем мире города выступают двигателями экономического роста. По оценкам международных организаций, сегодня более половины населения мира проживает в городах, и эта доля продолжает расти. По прогнозам экспертов ООН, к 2050 году доля городских жителей может достичь 70% от общей численности населения Земли. Именно здесь концентрируются университеты, научные центры, предприятия и новые рынки труда. Городская среда создает условия для обмена знаниями, появления новых профессий и развития предпринимательства. А Казахстан постепенно становится частью этой глобальной тенденции. История урбанизации Казахстана имеет свою специфику. В советский период миграция населения в города была весьма ограничена многими механизмами, в том числе институтом прописки. После обретения независимости ключевую роль сыграли изменения в аграрном хозяйстве, снизившие потребность в большом количестве рабочей силы в сельской местности. В результате страна пришла в движение, население стало мигрировать в города, где для них открылись новые возможности занятости. Но если в первые годы независимости переезд из села или малого города в крупный часто был связан с поиском работы, то в наше время стратегии миграционной мобильности меняются. Сегодня для многих семей переезд в город это чаще инвестиция. Город открывает доступ к образованию, разнообразным рынкам труда и профессиональной среде. Родители стремятся дать детям возможности, которые позволят им занять более устойчивое положение в будущем. Именно поэтому города притягивают молодежь, стремящуюся получить образование и профессиональные навыки. На начало 2025 г. в городах Казахстана проживали 3 666 998 человек в возрасте 14-28 лет, а численность студентов выросла с 575,5 тыс. человек в 2020 г. до 624,5 тыс. человек на начало 2024/2025 учебного года. Очевидно, что урбанизация для казахстанцев становится важной семейной стратегией. Экономическая структура городов Казахстана за последние десятилетия также претерпела изменения. В 1990-е годы рынки и мелкая торговля стали способом адаптации населения в переходе к рынку, стимулировав развитие предпринимательства. Позднее города Казахстана постепенно перешли к сервисной модели, где все большую роль стали играть сфера услуг, образование, медицина и малый бизнес. Сегодня мы наблюдаем формирование платформенной урбанизации. Развитие цифровых технологий, маркетплейсов и онлайн-сервисов создает новые формы предпринимательства и занятости. Таким образом, урбанизация Казахстана прошла три этапа: от базарной экономики 1990-х годов к сервисной экономике и к формирующейся сегодня платформенной городской экономике. ⬇️Продолжение

Урбанизация ауылдық аумақ маңызын төмендетпейді. Қазақстанда өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығын дамытуға қолайлы жағдай жасайтын елеулі жер ресурстары бар. Ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі бойынша ел Еуразиядағы ірі аграрлық мемлекеттердің қатарына жатады. Әлем халқының өсуі мен азық-түлікке сұраныстың артуы жағдайында аграрлық экономика жаһандық экономиканың стратегиялық салаларының біріне айналып отыр. Қазақстан миллиардтаған адам тұратын ірі азиялық нарықтардың маңында орналасқан, бұл ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттау үшін үлкен әлеует қалыптастырады. Сондықтан қала дамуы мен ауыл шаруашылығын жаңғырту – бірін-бірі қолдайтын үдерістер. Урбанизация өміріміздің географиясын өзгертеді, бірақ ауыл экономикасының маңызын жоймайды. Қазіргі үрдістер сақтала берсе, алдағы онжылдықтарда Қазақстан қалалары елдің экономикалық және әлеуметтік дамуында барған сайын маңызды рөл атқаратын болады. Ірі қалалық агломерациялардың одан әрі өсуі, қызмет көрсету экономикасының кеңеюі және жұмыспен қамту мен кәсіпкерлікті ұйымдастырудағы цифрлық платформалардың рөлінің күшеюі күтіледі. Сонымен қатар қалалар білімнің, инновацияның және адами капиталдың қалыптасуының негізгі орталықтарына айнала береді. Дәл осы жерлерде жастар, кәсіби қауымдастықтар және экономиканың жаңа салалары шоғырланады. Осы тұрғыдан алғанда қалалардың дамуы елдің ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігінің басты факторларының біріне айналып келеді. Қорытындылай айтқанда, урбанизация уақытша құбылыс емес. Бұл елдің жаңа экономикалық және әлеуметтік құрылымын қалыптастыратын ұзақ мерзімді үдеріс. Осы мағынада қалалардың дамуы Қазақстанның болашағы үшін негізгі ресурстардың біріне айналып отыр.

🏙 Урбанизацияның ел дамуына ықпалы қандай? 🖋 Айгүл Забирова, ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ бас ғылыми қызметкері Қазақстан өзінің қазіргі тарихындағы ең ауқымды әлеуметтік өзгерістердің бірін бастан өткеріп отыр. Бұл кезеңнің тарихи мәні – терең ауылдық дәстүрі бар ел ретінде Қазақстанның біртіндеп қалалық елге айналуында. Бұдан бірнеше онжылдық бұрын халықтың едәуір бөлігі ауылдық жерлерде өмір сүрсе, бүгінде қалалар білім берудің, жұмыспен қамтудың және экономикалық белсенділіктің орталығына айналды. Демографиялық статистика қалалық тұрғындар санының өсуін айқын көрсетеді. Мәселен, Қазақстанда қалалық тұрғындардың үлесі тұрақты түрде артып келеді: 2025 жылдың басында ел халқының үштен екісі (63%) қалаларда тұрған. Урбанизация туралы сөз болғанда көбіне мектептер мен ауруханаларға түсетін жүктеме, автокөлік қозғалысы, жаңа жұмыс орындарын құру қажеттілігі айтылып жатады. Алайда урбанизация қазіргі қоғам дамуының табиғи кезеңі екені жиі ескерілмейді. Дәл осы үдеріс адами капиталдың қалыптасуына, кәсіпкерліктің дамуына және жаңа экономикалық мүмкіндіктердің пайда болуына ықпал етеді. Бүкіл әлемде қалалар экономикалық өсудің қозғаушы күшіне айналып отыр. Халықаралық ұйымдардың бағалауынша, бүгінде әлем халқының жартысынан астамы қалаларда тұрады және бұл үлес алдағы уақытта да арта бермек. БҰҰ сарапшыларының болжамы бойынша, 2050 жылға қарай қалалық тұрғын үлесі Жер халқының жалпы санының 70%-ына дейін жетуі мүмкін. Дәл осы қалаларда университеттер, ғылыми орталықтар, кәсіпорындар және жаңа еңбек нарықтары шоғырланған. Қалалық орта білім алмасуға, жаңа мамандық пайда болуына және кәсіпкерліктің дамуына жағдай жасайды. Қазақстан да біртіндеп осы жаһандық үрдістің бір бөлігіне айналып келеді. Қазақстандағы урбанизацияның өзіне тән ерекшеліктері бар. Кеңестік кезеңде халықтың қалаларға көшуі түрлі тетіктер арқылы, соның ішінде тіркеу институты арқылы айтарлықтай шектелген еді. Тәуелсіздік алғаннан кейін ауыл шаруашылығындағы өзгерістер шешуші рөл атқарып, ауылдық жерлерде көп жұмыс күшіне деген қажеттілікті азайтты. Нәтижесінде ел ішінде қозғалыс күшейіп, халық жаңа жұмыспен қамту мүмкіндіктері ашылған қалаларға қоныс аудара бастады. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ауылдан немесе шағын қаладан ірі қалаға көшу көбіне жұмыс іздеумен байланысты болса, бүгінгі таңда көші-қон ұтқырлығының стратегиялары өзгеріп келеді. Қазіргі уақытта көптеген отбасылар үшін қалаға көшу – инвестиция іспетті. Қала білім алуға, түрлі еңбек нарықтарына және кәсіби ортаға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ата-аналар балаларға болашақта тұрақты орын алуға жол ашатын мүмкіндік беруге ұмтылады. Сондықтан білім алуға және кәсіби дағдыларды меңгеруге талпынған жастарды қалалар өзіне тартады. 2025 жылдың басында Қазақстан қалаларында 14–28 жас аралығындағы 3 666 998 жас өмір сүрген, ал студенттер саны 2020 жылғы 575,5 мыңнан 2024/2025 оқу жылының басында 624,5 мың адамға дейін өсті. Бұл урбанизацияның қазақстандықтар үшін маңызды отбасылық стратегияға айналып келе жатқанын көрсетеді. Соңғы онжылдықтарда Қазақстан қалаларының экономикалық құрылымы да өзгеріске ұшырады. 1990-жылдары базарлар мен ұсақ сауда нарықтық экономикаға бейімделудің құралына айналып, кәсіпкерліктің дамуына серпін берді. Кейіннен қалалар біртіндеп қызмет көрсету үлгісіне көшіп, онда қызмет көрсету саласы, білім беру, медицина және шағын бизнес барған сайын маңызды рөл атқара бастады. Бүгінде платформалық урбанизацияның қалыптасуын байқауға болады. Цифрлық технологиялардың, маркетплейстер мен онлайн-қызметтердің дамуы кәсіпкерлік пен жұмыспен қамтудың жаңа түрлерін қалыптастырып отыр. Осылайша Қазақстандағы урбанизация үш кезеңнен өтті: 1990-жылдардағы базар экономикасынан қызмет көрсету экономикасына, ал қазір қалыптасып келе жатқан платформалық қалалық экономикаға дейін. ⬇️Жалғасы

⚡️ 2026 жылдың 17 наурызы күні қазақстандық және шетелдік сарапшылардың қатысуымен «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сараптамалық дөңгелек үстел өтті. Іс-шараны ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырды. Кездесу барысында елдегі саяси және институционалдық трансформацияның негізгі бағыттарына арналған талдамалық баяндама таныстырылды. Құжатта конституциялық реформаның логикасы, оның институционалдық параметрлері, азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктері және Қазақстанның ұзақ мерзімді дамуының құндылықтық бағдарлары талданды. ________ ⚡️ 17 марта 2026 года с участием казахстанских и зарубежных экспертов состоялся международный экспертный круглый стол «Новая конституционная модель Казахстана: на пути к устойчивому и современному государству». Мероприятие было организовано Казахстанским институтом стратегических исследований (КИСИ) при Президенте РК совместно с Maqsut Narikbayev University (MNU). В ходе встречи был представлен аналитический доклад, посвященный ключевым направлениям политической и институциональной трансформации страны. Документ анализирует логику конституционной реформы, ее институциональные параметры, механизмы защиты прав граждан и ценностные ориентиры долгосрочного развития Казахстана.

Амина Урпекова представила результаты социологических исследований, посвящённых общественному восприятию конституционной реформы. «Наибольший общественный интерес вызвали положения, которые объединяют приоритеты модернизации с вопросами прямой социальной значимости. Гораздо большее внимание они уделяют положениям реформы, которые воспринимаются как имеющие практическое значение для повседневной жизни», – подчеркнула А. Урпекова. Давид Апциаури сделал сравнительный анализ международной практики конституционных референдумов. «Казахстан следует тем же глобальным тенденциям, когда ключевые институциональные реформы подтверждаются через прямое участие граждан», – отметил Давид Апциаури. Уэсли Александр Хилл обратил внимание, что при оценке конституционных реформ международные эксперты обычно обращают внимание на несколько ключевых факторов: инклюзивность подготовки изменений, нормативную базу проведения референдума, медиасреду и общий политический контекст реформ. «Когда пересматривается Конституция, общество фактически переосмысливает архитектуру государственной власти – распределение полномочий, функционирование институтов и отношения между государством и обществом», – отметил У. Хилл. Андрей Казанцев в своем выступленииотметил, что конституционная реформа в Казахстане отражает переход страны к новой модели развития, основанной на росте производительности, технологической модернизации и укреплении человеческого капитала. «Казахстан постепенно переходит от модели, ориентированной преимущественно на количественный экономический рост, к модели качественного развития, основанной на росте производительности, технологической модернизации и укреплении человеческого капитала», – подчеркнул эксперт. В ходе круглого стола участники обменялись мнениями относительно представленного аналитического доклада. Эксперты подчеркнули, что дальнейшее обсуждение конституционной реформы международным экспертным сообществом способствует глубокому осмыслению процессов политической и институциональной модернизации Казахстана.

🔸Конституционная реформа и будущее Казахстана: КИСИ представил доклад, подготовленный совместно с зарубежными экспертами 17 марта 2026 года с участием казахстанских и зарубежных экспертов состоялся международный экспертный круглый стол «Новая конституционная модель Казахстана: на пути к устойчивому и современному государству». Мероприятие было организовано Казахстанским институтом стратегических исследований (КИСИ)при Президенте РК совместно с Maqsut NarikbayevUniversity (MNU). В ходе встречи был представлен аналитический доклад, посвященный ключевым направлениям политической и институциональной трансформации страны. Документ анализирует логику конституционной реформы, ее институциональные параметры, механизмы защиты прав граждан и ценностные ориентиры долгосрочного развития Казахстана. Авторы доклада представили видение развития конституционной модели Казахстана в условиях политической и институциональной модернизации. Соавторами доклада выступили ряд зарубежных и казахстанских экспертов: эксперт по международным отношениям Альберто Туркстра; бывший заместитель министра иностранных дел Грузии, Чрезвычайный и Полномочный Посол Давид Апциаури; заместитель директора Программы по энергетике, росту и безопасности Международного центра по налогам и инвестициям (США) Уэсли Александр Хилл; эксперт по Центральной Азии, профессор Андрей Казанцев; президент Международного фонда свободы слова “Әділ сөз” Карлыгаш Джаманкулова, руководитель отдела по работе с регионами КИСИ Амина Урпекова и другие эксперты. Модератором выступил заместитель председателя правления по науке, инновациям и искусственному интеллекту Maqsut NarikbayevUniversity Сергей Пен. В своём приветственном слове он подчеркнул, что конституционная реформа закрепляет институциональные изменения, направленные на укрепление системы управления, модернизацию политической системы и адаптацию государственных институтов к новым вызовам развития. Презентуя доклад, директор КИСИ при Президенте РК Жандос Шаймарданов подчеркнул, что конституционная реформа является частью более широкого процесса политической и институциональной трансформации страны. «Казахстан вступает в новую фазу развития – переход от количественного роста к качественному развитию. Поддержание этого этапа требует более сильных и адаптивных институтов», – сказал Ж. Шаймарданов. Рассуждая об институциональных аспектах реформы, Альберто Туркстра отметил, что реформа не ограничивается отдельными институциональными изменениями. Она формирует более широкую рамку, направленную на повышение эффективности работы государственных институтов и одновременное укрепление защиты прав и свобод граждан. «Реформа отражает двойную цель: повышение эффективности функционирования государства и укрепление центральной роли граждан в конституционной системе», –подчеркнул он. В своём выступлении Карлыгаш Джаманкулова заявила, что конституционная реформа в Казахстане усиливает механизмы защиты прав человека и формирует человекоцентричную правовую систему, учитывающую вызовы цифровой эпохи. «Современные конституционные системы должны учитывать вызовы цифровой эпохи и гарантировать, чтобы технологический прогресс не подрывал фундаментальные права человека», – подчеркнула К. Джаманкулова. Продолжение ⤵️

Әмина Үрпекова конституциялық реформаны қоғамдық қабылдауға арналған әлеуметтанулық зерттеулердің нәтижелерін таныстырды. «Жалпы алғанда, деректер азаматтарды абстрактілі институционалдық құрылымдардан гөрі, күнделікті өмірге маңызы бар, ықпал ететін реформаның нақты ережелері көбірек қызықтыратынын көрсетеді», – деді Ә. Үрпекова. Давид Апциаури конституциялық референдумдардың халықаралық тәжірибесіне салыстырмалы талдау жасады. «Қазақстан негізгі институционалдық реформалар азаматтардың тікелей қатысуы арқылы бекітілетін жаһандық үрдістерді ұстанып отыр», – деді Давид Апциаури. Ал Уэсли Александр Хилл конституциялық реформаларды бағалау барысында халықаралық сарапшылар әдетте бірнеше негізгі факторларға: өзгерістерді дайындаудың инклюзивтілігі, референдум өткізудің нормативтік-құқықтық базасы, медиаорта және реформалардың жалпы саяси контекстіне назар аударатынын айтты. «Конституция қайта қаралған кезде, қоғам іс жүзінде мемлекеттік биліктің архитектурасын – өкілеттіктердің бөлінуін, институттардың жұмыс істеуін және мемлекет пен қоғам арасындағы қатынастарды қайта пайымдайды», – деп атап өтті Хилл. Өз сөзінде Андрей Казанцев Қазақстандағы конституциялық реформа елдің өнімділіктің өсуіне, технологиялық жаңғыртуға және адами капиталды нығайтуға негізделген жаңа даму моделіне көшуін көрсететінін атап өтті. «Қазақстан біртіндеп негізінен сандық экономикалық өсімге бағытталған модельден өнімділіктің артуына, технологиялық жаңғыртуға және адами капиталды нығайтуға негізделген сапалы даму моделіне көшіп келеді», – деген ойымен бөлісті сарапшы. Дөңгелек үстел барысында қатысушылар ұсынылған талдамалық баяндама бойынша пікір алмасты. Сарапшылар конституциялық реформаны халықаралық сарапшылық қауымдастық аясында одан әрі талқылау Қазақстандағы саяси және институционалдық жаңғырту үдерістерін тереңірек түсінуге ықпал ететініні туралы ойларымен бөлісті.

🔹Конституциялық реформа және Қазақстанның келешегі: ҚСЗИ шетелдік сарапшылармен бірлесіп дайындалған баяндаманы ұсынды 2026 жылдың 17 наурызы күні қазақстандық және шетелдік сарапшылардың қатысуымен «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сараптамалық дөңгелек үстел өтті. Іс-шараны ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырды. Кездесу барысында елдегі саяси және институционалдық трансформацияның негізгі бағыттарына арналған талдамалық баяндама таныстырылды. Құжатта конституциялық реформаның логикасы, оның институционалдық параметрлері, азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктері және Қазақстанның ұзақ мерзімді дамуының құндылықтық бағдарлары талданды. Баяндаманың авторлары саяси және институционалдық жаңғырту жағдайында Қазақстанның конституциялық моделінің даму келешегіне қатысты өз көзқарастарын ұсынды. Баяндаманың тең авторлары ретінде бірқатар қазақстандық және шетелдік сарапшылар: халықаралық қатынастар жөніндегі сарапшы Альберто Туркстра; Грузияның бұрынғы сыртқы істер министрінің орынбасары, Төтенше және Өкілетті Елші Давид Апциаури; Халықаралық салықтар және инвестициялар орталығының Энергетика, өсім және қауіпсіздік бағдарламасы директорының орынбасары Уэсли Александр Хилл (АҚШ); Орталық Азия бойынша сарапшы, Нархоз университетінің профессоры Андрей Казанцев; «Әділ сөз» халықаралық сөз бостандығы қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова, ҚСЗИ-дің өңірлермен жұмыс жөніндегі бөлімінің жетекшісі Әмина Үрпекова және басқа да сарапшылар қатысты. Шараның модераторы ретінде Maqsut Narikbayev University университетінің басқарма төрағасының ғылым, инновациялар және жасанды интеллект жөніндегі орынбасары Сергей Пен алғысөз сөйледі. Өзінің алғысөзінде ол конституциялық реформаның басқару жүйесін нығайтуға, саяси жүйені жаңғыртуға және мемлекеттік институттарды дамудың жаңа сын-қатерлеріне бейімдеуге бағытталған институционалдық өзгерістерді бекітетінін атап өтті. Баяндаманы таныстыра отырып, ҚР Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының директоры Жандос Шаймарданов конституциялық реформаның елдегі саяси және институционалдық трансформацияның кең ауқымды үдерісінің бір бөлігі екеніне тоқталды. «Қазақстан дамудың жаңа – сандық өсімнен сапалы дамуға көшу кезеңіне қадам басып отыр. Бұл кезеңді қамтамасыз ету үшін неғұрлым мықты әрі бейімделгіш институттар қажет»,– деді Ж. Шаймарданов. Реформаның институционалдық аспектілері туралы айта отырып, Альберто Туркстра бұл өзгерістер тек жекелеген институционалдық өзгерістермен шектелмейтініне тоқталып өтті. Оның айтуынша, реформа мемлекеттік институттардың тиімділігін арттыруға және сонымен қатар азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауды күшейтуге бағытталған кеңірек шеңберді қалыптастырады. «Реформа екі мақсатты көздейді: мемлекеттің жұмыс істеу тиімділігін арттыру және конституциялық жүйеде азаматтардың орталық рөлін нығайту», – деп атап өтті сарапшы. Өз сөзінде Қарлыгаш Жаманқұлова Қазақстандағы конституциялық реформа адам құқықтарын қорғау тетіктерін күшейтіп, цифрлық дәуірдің сын-қатерлерін ескеретін адамға бағдарланған құқықтық жүйені қалыптастыратынын атап өтті. «Заманауи конституциялық жүйелер цифрлық дәуірдің сын-қатерлерін ескеріп, технологиялық прогрестің адамның негізгі құқықтарына нұқсан келтірмеуін қамтамасыз етуі тиіс», – деген пікір білдірді Қ. Жаманқұлова. Жалғасы ⤵️

🤔 Жаңа Конституция – 2019 жылдан бері жүргізіліп келе жатқан саяси және институционалдық өзгерістердің нәтижесі – Андрей Казанцев Қазақстандағы конституциялық реформа елдің өнімділіктің өсуіне, технологиялық жаңғыртуға және адами капиталды нығайтуға негізделген жаңа даму моделіне көшуін көрсетеді. Мұндай пікірді Орталық Азия бойынша маман, профессор Андрей Казанцев Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылардың дөңгеле үстелінде білдірді. Сарапшының айтуынша, жаңа Конституцияны қабылдауды 2019 жылдан бері Қазақстанда дәйекті түрде жүзеге асырылып келе жатқан саяси және институционалдық өзгерістердің кең ауқымды контекстінде қарастыру қажет. Ол соңғы жылдары елдің елеулі құрылымдық трансформациядан өткенін, Орталық Азиядағы ең ірі экономика ретіндегі позициясын нығайтып, тұрақты экономикалық өсім көрсеткенін атап өтті. Сонымен қатар Казанцевтің бағалауынша, Қазақстанның даму стратегиясы біртіндеп өзгеріп келеді. «Қазақстан біртіндеп негізінен сандық экономикалық өсімге бағытталған модельден өнімділіктің артуына, технологиялық жаңғыртуға және адами капиталды нығайтуға негізделген сапалы даму моделіне өтуде», – деді сарапшы. Оның айтуынша, мұндай модельді жүзеге асыру тек экономикалық реформаларды ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді мемлекеттік саясатты үйлестіре алатын және құрылымдық экономикалық өзгерістерді қолдайтын тиімді басқару институттарын талап етеді. Осы тұрғыда жалпыұлттық референдумда мақұлданған конституциялық реформа ел дамуының жаңа кезеңі үшін институционалдық негіз қалыптастырып, мемлекеттің ұзақ мерзімді тұрақты дамуды қамтамасыз ету қабілетін күшейтеді. Сарапшы сондай-ақ басқару институттарының нығаюы қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімін арттыруға, инвестициялық ахуалды жақсартуға және Қазақстанның өңірлік әрі жаһандық экономикадағы рөлін күшейтуге ықпал ететініне назар аударды. Қорытындылай келе, Казанцев конституциялық реформаның елді жаңғыртудың кең ауқымды стратегиясымен және Қазақстанның ұзақ мерзімді даму бағытын қалыптастырумен тығыз байланысты екенін атап өтті.

✔️ Қазақстандағы Конституциялық комиссия мен цифрлық платформалар реформаның инклюзивтілігін қамтамасыз етті – америкалық сарапшы Қазақстандағы конституциялық реформа өзгерістерді дайындаудың инклюзивті тетіктерінің және реформаларды ашық қоғамдық талқылауды қамтамасыз ететін құқықтық-нормативтік базаның маңыздылығын көрсетеді. Өзінің мұндай пікірін Салық және инвестициялар жөніндегі халықаралық орталықтың Энергетика, өсім және қауіпсіздік бағдарламасы директорының орынбасары Уэсли Александр Хилл (АҚШ) Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылардың дөңгелек үстелінде білдірді. Сарапшының айтуынша, конституциялық реформалар әрқашан халықаралық сарапшылар қауымдастығының назарын аударады, өйткені олар мемлекеттік басқару құрылымы, өкілеттіктерді бөлу және мемлекет пен қоғам арасындағы өзара іс-қимылдың іргелі мәселелерін қамтиды. Хилл халықаралық тәжірибеде конституциялық өзгерістер үдерісі бірнеше негізгі критерий бойынша бағаланатынын атап өтті. Олардың қатарында реформаны дайындау үдерісінің инклюзивтілігі, референдум өткізуге арналған құқықтық база, медиа орта және реформалардың жалпы институционалдық контексті бар. Оның айтуынша, инклюзивтілік реформаны дайындауға тек мемлекеттік институттардың ғана емес, сонымен қатар сарапшылардың, азаматтық қоғам өкілдерінің және азаматтардың қатысуын білдіреді. Сарапшының айтуынша, Қазақстанда бұл тәсіл Конституциялық комиссия құру арқылы жүзеге асырылды. Оның құрамына парламент өкілдері, мемлекеттік органдар, академиялық қауымдастық және азаматтық қоғам кірді. Сонымен қатар, азаматтардың қатысуын қамтамасыз етуде цифрлық платформаларды пайдалану маңызды рөл атқарды. eGov және e-Otinish жүйелері арқылы азаматтар Конституция жобасы бойынша ұсыныстар мен пікірлер жолдай алды. Нәтижесінде комиссияға 12 мыңнан астам ұсыныс түсті, бұл реформаны талқылауға қоғамның кеңінен қатысуына мүмкіндік берді. Сарапшы сондай-ақ Қазақстандағы конституциялық реформаны талқылау дамыған медиа орта мен цифрлық коммуникацияларды белсенді пайдалану жағдайында өткеніне назар аударды. 2025 жылға қарай елде 5 мыңнан астам бұқаралық ақпарат құралы тіркеліп, интернетке қолжетімділік деңгейі халықтың 93 пайызынан асты, бұл қоғамдық талқылауға кең мүмкіндік жасады. Қорытындылай келе, Хилл конституциялық референдумдардың мемлекеттің институционалдық негіздерін қалыптастырудағы қоғамдық қатысудың маңызды тетігі екенін атап өтті. Оның пікірінше, 2026 жылдың 15 наурызы күні Қазақстанда өткен жаңа Конституция бойынша референдум көпжылдық институционалдық реформалардың шарықтау шегіне айналып, азаматтарға мемлекеттік басқарудың болашақ архитектурасы бойынша өз ұстанымдарын тікелей білдіруге мүмкіндік беру арқылы реформалардың демократиялық легитимдігін күшейтті.

🤔 Қазақстан конституциялық референдумдар өткізу бойынша жаһандық үрдістерді ұстанады – грузиялық дипломат Қазіргі таңда конституциялық референдумдар ауқымды институционалдық өзгерістерді заңдастырудың негізгі құралдарының біріне айналуда. Мұндай пікірді дипломатия және халықаралық құқық мәселелері бойынша халықаралық сарапшы Давид Апциаури Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылардың дөңгелек үстелінде білдірді. Сарапшының айтуынша, конституциялық референдумдар заманауи саяси жүйелерде ерекше орын алады, өйткені олар азаматтарға мемлекеттің негізгі құрылымы туралы шешім қабылдауға тікелей қатысуға мүмкіндік береді. «Қолданыстағы жүйе аясындағы саяси өкілдікті айқындайтын кәдімгі сайлаулардан айырмашылығы, конституциялық референдумдар қоғамға саяси жүйенің құрылымын қалыптастыруға тікелей қатысуға мүмкіндік береді», – деді Давид Апциаури. Ол дәл осы себепті түрлі елдердің үкіметтері кең ауқымды институционалдық өзгерістер кезеңінде, реформалардың барынша кең демократиялық легитимдігін қамтамасыз ету қажет болғанда, референдумдарға жүгінетінін атап өтті. Сарапшының бағалауынша, 2026 жылғы 15 наурызда Қазақстанда өткен жаңа Конституция бойынша референдум қалыптасқан халықаралық тәжірибеге толық сәйкес келеді. Апциауридің айтуынша, салыстырмалы саясаттану зерттеулері соңғы онжылдықтарда референдумдардың институционалдық реформаларды қоғамдық мақұлдау тетігі ретінде жиі қолданылып келе жатқанын көрсетеді. Мәселен, 1990–2021 жылдар аралығында әлемде 1 500-ден астам жалпыұлттық референдум өткізілген, олардың жартысынан астамы дәл осы кезеңге тиесілі. Халықаралық тәжірибе мұндай дауыс берулердің әдетте саяси жаңғырту кезеңдерінде өтетінін де көрсетеді. Атап айтқанда, Францияда 1962 жылғы референдум тікелей президент сайлауын енгізсе, Түркияда 2017 жылы президенттік басқару нысанына көшу мақұлданды, ал Чилиде 2020-жылдардың басында референдумдар конституциялық өзгерістерді қоғамдық талқылаудың құралына айналды. Сарапшы Қазақстан да негізгі институционалдық реформаларды азаматтардың тікелей қатысуы арқылы бекітетін осындай жаһандық үрдістерді ұстанып отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, мемлекеттік жүйені жаңғырту жөніндегі пікірталастар 2019 жылдан бері жүргізіліп келеді, сондықтан референдум ұзаққа созылған қоғамдық және сараптамалық талқылаудың шарықтау шегіне айналды. Апциаури реформаны институционалдық тұрғыда дайындау мәселесіне де ерекше назар аударды. Оның айтуынша, құрамына парламент өкілдері, мемлекеттік органдар, академиялық қауымдастық және азаматтық қоғам кірген Конституциялық комиссияны құру конституциялық өзгерістерді дайындаудың халықаралық тәжірибесіне сәйкес келеді. Қорытындылай келе, сарапшы конституциялық референдумдардың құқықтық реформаны, саяси пікірталасты және қоғамдық қатысуды біріктіретін күрделі үдеріс екенін атап өтті. «Азаматтарға жаңа конституциялық модельді тікелей мақұлдау мүмкіндігін бере отырып, Қазақстан реформаның демократиялық легитимдігін күшейтті және мемлекеттің институционалдық болашағын оның азаматтары айқындайтыны туралы қағидатты растады», – деп түйіндеді Давид Апциаури.

🔷 Әлеуметтік зерттеулер жаңа Конституцияға қоғамдық қолдаудың тұрақты жоғары деңгейін көрсетті – ҚСЗИ сарапшысы Конституциялық реформаны қоғамдық қабылдауда азаматтар күнделікті өміріне, әлеуметтік қорғалуына және мемлекеттік басқару сапасына тікелей әсер ететін нормаларға көбірек назар аударады. Бұл туралы ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының (ҚСЗИ) Өңірлермен жұмыс бөлімінің басшысы Әмина Үрпекова «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылар дөңгелек үстелінде мәлімдеді. Іс-шараны ҚСЗИ мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырды. Сарапшының айтуынша, конституциялық реформаны қоғамдық қабылдау динамикасы 2026 жылғы қаңтардан наурыз айының басына дейін жүргізілген бірнеше ұлттық әлеуметтік зерттеулер нәтижелерінен айқын көрінеді. Ә. Үрпекова атап өткендей, қоғамдық талқылаудың бастапқы кезеңінде азаматтардың назары ең алдымен институционалдық жаңалықтарға ауды, өйткені олар қоғамдық күн тәртібіндегі ең көзге көрінетін өзгерістер болды. Мұндай өзгерістер қатарында бір палаталы парламентке көшу, вице-президент лауазымын енгізу және Халық қеңесін құру жиі аталды. Референдум жақындаған сайын қоғамның назары біртіндеп азаматтардың құқықтары мен әлеуметтік кепілдіктеріне тікелей қатысты Конституция нормаларына ауысты. Талқылаудың соңғы кезеңінде қоғамда модернизация басымдықтарын әлеуметтік маңызы бар мәселелермен ұштастыратын нормаларға ерекше қызығушылық артты. Оларға қоршаған ортаны қорғау, білім мен ғылымды дамыту, цифрлық ортада жеке деректерді қорғау және әлеуметтік кепілдіктерді нығайтуға қатысты нормалар жатады. «Азаматтар күнделікті өмір үшін практикалық маңызы бар деп қабылданатын реформаның ережелеріне әлдеқайда көбірек көңіл бөледі», – деп атап өтті Ә. Үрпекова. Сарапшы сондай-ақ әлеуметтік зерттеулер Конституция жобасына қоғамдық қолдаудың тұрақты жоғары деңгейін көрсететінін айтты. Әртүрлі сауалнамалар деректеріне сәйкес, реформаны қолдау деңгейі респонденттер арасында шамамен 90% деңгейінде болған. Әдіснамасы мен іріктеме көлеміндегі айырмашылықтарға қарамастан, барлық зерттеулер қоғамдық көңіл-күйдің ұқсас динамикасын көрсетеді. «Сонымен қатар қоғамдық талқылау мен түсіндіру жұмыстары референдум қарсаңында Конституция жобасына тұрақты жоғары қолдау деңгейінің қалыптасуына ықпал етті», – деді сарапшы. Сауалнама деректеріне сәйкес, респонденттердің басым бөлігі реформалардың олардың өмірі мен әл-ауқатына оң әсер ететінін күтеді. Ал референдумға қатысуға дайындық деңгейі 71–75% шамасында болды, бұл елдің болашақ конституциялық моделін талқылау төңірегінде қоғамдық жұмылдырудың жоғары деңгейін көрсетеді.

💬 Жаңа Конституция цифрлық дәуірде адам құқықтарын қорғауды күшейтеді – «Әділ сөз» қорының президенті Қазақстандағы конституциялық реформа адам құқықтарын қорғау тетіктерін күшейтіп, цифрлық дәуірдің сын-қатерлерін ескеретін адамға бағдарланған құқықтық жүйені қалыптастырады. Бұл туралы «Әділ сөз» халықаралық сөз бостандығы қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылардың дөңгелек үстелінде мәлімдеді. Сарапшының айтуынша, жаңа конституциялық модель құқық үстемдігі қағидатын нығайтып, құқықтық жүйенің орталығына адамды, оның қадір-қасиетін, құқықтары мен бостандықтарын қояды. «Жаңа конституциялық негіз адам өмірі, оның қадір-қасиеті мен құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылықтары екенін растайды, осылайша адамға бағдарланған құқықтық жүйені қалыптастырады», – деп атап өтті Жаманқұлова. Оның айтуынша, реформа азаматтардың құқықтарын қорғаудың бірқатар жаңа тетіктерін енгізеді. Атап айтқанда, азаматтарға Конституциялық сотқа тікелей жеке шағыммен жүгіну құқығы беріледі, бұл құқықтар мен бостандықтарды сот арқылы қорғау мүмкіндіктерін кеңейтеді. Сонымен қатар әділ сот талқылауына кепілдіктер күшейтіледі, оның ішінде кінәсіздік презумпциясы және заң көмегін алу құқығы бар. Сарапшы азаматтардың цифрлық ортадағы құқықтарының бекітілуіне ерекше назар аударды. Оның айтуынша, цифрлық экономика мен жасанды интеллект технологияларының дамуына байланысты жеке деректерді қорғау және цифрлық құпиялылық мәселелері ерекше маңызға ие болуда. «Қазіргі заманғы конституциялық жүйелер цифрлық дәуірдің сын-қатерлерін ескеріп, технологиялық прогресс адамның негізгі құқықтарына нұқсан келтірмеуін қамтамасыз етуі тиіс», – деді Жаманқұлова. Жаңа Конституцияда жеке деректерді қорғау, электрондық коммуникациялар қауіпсіздігі және ақпараттың құпиялылығын сақтау бағытындағы нормалар бекітілген. Ол сондай-ақ реформа пікір білдіру еркіндігі мен ақпаратқа қол жеткізу кепілдіктерін күшейтетінін атап өтті. Қоғамдық пікірталас пен азаматтардың қатысуы демократиялық институттарды дамытудың маңызды тетіктері ретінде қарастырылады. Құқықтық тетіктерден бөлек, конституциялық реформа елдің ұзақ мерзімді дамуын айқындайтын бірқатар негізгі құндылықтарды да бекітеді. Олардың қатарында экологиялық жауапкершілік, еңбек қадірі және заң үстемдігіне құрмет бар. Сарапшының айтуынша, бұл қағидаттарды конституциялық құрылымға енгізу тек басқару институттарын қалыптастырып қана қоймай, Қазақстанның әлеуметтік, экономикалық және саяси жаңғыруының құндылықтық негізін де айқындайды.

👔 Конституциялық реформа адами капиталды дамытуға басымдық береді – халықаралық сарапшы Қазақстандағы конституциялық реформа тек саяси жүйені жаңғыртуға ғана емес, сонымен қатар елдің ұзақ мерзімді дамуының негізгі ресурсы ретінде адами капиталдың рөлін күшейтуге бағытталған. Бұл туралы Diplomatic World Institute жобалар директоры Альберто Туркстра Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылар дөңгелек үстелінде мәлімдеді. Сарапшының айтуынша, ұсынылып отырған конституциялық реформа мемлекеттегі саяси және құқықтық архитектураны жаңғыртуға бағытталған кешенді бастама болып табылады және ол өзгеріп жатқан экономикалық, әлеуметтік және саяси жағдайларды ескереді. Туркстра реформаның жекелеген институционалдық өзгерістермен ғана шектелмейтінін атап өтті. Ол мемлекеттік институттардың тиімділігін арттыруға және бір мезгілде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауды күшейтуге бағытталған кең ауқымды негіз қалыптастырады. «Реформа екі мақсатты көздейді: мемлекеттің тиімді жұмыс істеуін арттыру және конституциялық жүйеде азаматтардың орталық рөлін нығайту», – деп атап өтті ол. Сарапшы жаңа конституциялық модельде әлеуметтік мемлекет тұжырымдамасының бекітілуіне ерекше назар аударды, оның аясында адам дамуы мемлекеттік саясаттың негізгі мақсаты ретінде қарастырылады. Оның айтуынша, конституциялық негіз Қазақстанның дамуындағы кең ауқымды стратегиялық өзгерісті көрсетеді - негізінен экономикалық өсімге бағытталған модельден азаматтардың әл-ауқаты, мүмкіндіктері мен қабілеттері басты басымдыққа айналатын модельге көшу. Осы тұрғыда, Туркстра атап өткендей, жаңа Конституция адам өмірі, оның қадір-қасиеті, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең жоғары құндылықтары болып табылатын қағидатты растайды және мемлекеттік саясаттың адамға бағытталған сипатын қалыптастырады.

▪️ Қазақстандағы конституциялық реформа саяси жаңғыртудың қисынды кезеңіне айналды – Жандос Шаймарданов Қазақстан дамудың жаңа кезеңге қадам басуда. Бұл кезеңде ілгерілеудің негізгі факторы тек экономикалық өсім ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік институттардың сапасы болмақ. Бұл туралы ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының директоры Жандос Шаймарданов «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сараптамалық дөңгелек үстелде мәлімдеді. Іс-шараны ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырды. Оның айтуынша, тәуелсіздік жылдары ішінде Қазақстан ауқымды трансформациядан өтіп, заманауи мемлекет пен нарықтық экономиканың негізін қалыптастырды. Бүгінде ел экономикасы жаңа деңгейге жетті: ЖІӨ шамамен 306 млрд долларды құрайды, ал жан басына шаққандағы ЖІӨ 15 мың доллардан асты. Бұл көрсеткіштер Қазақстанды Дүниежүзілік банк жіктемесі бойынша жоғары табысты елдер тобына жақындатады. Алайда Ж. Шаймарданов атап өткендей, дамудың белгілі бір кезеңінде шешуші фактор экономикалық өсім емес, басқару институттары мен құқықтық жүйенің тиімділігіне айналады. «Қазақстан дамудың жаңа – сандық өсімнен сапалы дамуға көшу кезеңіне қадам басып отыр. Бұл кезеңді қамтамасыз ету үшін неғұрлым мықты әрі бейімделгіш институттар қажет», – деді Ж. Шаймарданов. Спикердің айтуынша, қазақстандық қоғамның трансформациясы мемлекетке деген жаңа талаптарды қалыптастыруда. Жедел урбанизация, цифрландыру және білімге қолжетімділіктің артуы қоғамды белсенді әрі қоғамдық үдерістерге көбірек қатысатын етті. Азаматтар ашық әрі есеп беретін басқаруды, құқықтардың тиімді қорғалуын және шешім қабылдауға кеңірек қатысу мүмкіндігін жиі талап етуде. Ж. Шаймардановтың айтуынша, конституциялық реформа 2019 жылдан бері Қазақстанда жүзеге асырылып келе жатқан саяси жаңғыртудың заңды жалғасы болды. Атап айтқанда, осы кезеңде қоғамдық диалогтың жаңа тетіктері құрылды, соның ішінде Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі, саяси қатысуды кеңейтетін заңнамалық өзгерістер қабылданды, партиялық тізімдерде әйелдер мен жастар үшін 30 пайыздық квота енгізілді, сондай-ақ парламенттік оппозицияның рөлі күшейтілді. Кейін реформалар жергілікті басқару деңгейіне де таралды: азаматтар ауыл әкімдерін тікелей сайлау мүмкіндігіне ие болды. Бұл жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытудағы маңызды қадам болды. Өзгерістердің жаңа кезеңі 2022 жылы басталды. Бұл кезде ауқымды конституциялық өзгерістер жүзеге асырылып, парламенттің рөлі күшейтілді, тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесі нығайтылды және Конституциялық сот құрылды. Ж. Шаймардановтың айтуынша, реформалардың басты ерекшелігі – институционалдық жаңғыртудың кезең-кезеңімен жүзеге асырылуы. «Қазақстан саяси жаңғыртуды біртіндеп жүзеге асыру стратегиясын ұстануда. Бұл ретте реформалар дәйекті түрде жүргізіліп, әрбір жаңа кезең алдыңғы нәтижелерді бекітеді», – деді ол. Оның пікірінше, мұндай тәсіл қоғамның өзгеріп жатқан сұраныстарына бейімделуге мүмкіндік береді және сонымен қатар институционалдық тұрақтылықты сақтайды. Осы тұрғыда қазіргі конституциялық реформа дәйекті институционалдық дамудың заңды кезеңі болып табылады және саяси институттар мен мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі нығайтуға бағытталған.

🔹2026 жылдың 13 наурызы күні Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтында (ҚСЗИ) шетелдік сарапшылардың қатысуымен «Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State» («Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: тұрақты әрі заманауи мемлекет жолында») атты Қазақстанның жаңа конституциялық моделіне арналған аналитикалық баяндама жобасының талқылауы өтті. ___ 🔸13 марта 2026 года в Казахстанском институте стратегических исследований (КИСИ) при Президенте Республики Казахстан с участием зарубежных экспертов состоялось обсуждение проекта аналитического доклада о новой конституционной модели Казахстана «Kazakhstan’s new constitutional model: Towards a resilient and modern state» («Новая конституционная модель Казахстана: на пути к устойчивому и современному государству»).

Участники дискуссии поделились оценками представленного доклада. Давид Апциаури подчеркнул фундаментальный характер проекта новой Конституции и его стратегическую значимость. По его словам, предлагаемые реформы направлены на укрепление внутренней стабильности, стимулирование экономического роста и усиление устойчивых позиций страны на международной арене. Эксперт также отметил необходимость перехода от количественных изменений к качественным, прежде всего в экономическом развитии. «Казахстан вносит вклад в формирование более эффективной системы государственного управления, и этот опыт может представлять интерес для международного сообщества», – подчеркнул Давид Апциаури. Карлыгаш Джаманкулова отметила аналитическую глубину доклада и подчеркнула, что устойчивое развитие государства возможно прежде всего на основе внутренних ценностей общества. «В проекте новой Конституции ключевое место занимают ценности и свободы человека – этому посвящены два центральных раздела. В основе конституционных изменений лежит идея развития человеческого капитала: Основной закон ориентирован прежде всего на человека и будущее молодого поколения», – отметила К. Джаманкулова. По мнению Александра Хилла, одним из важных достоинств проекта новой Конституции Казахстана является акцент на позитивных правах, предполагающих активную организационную роль государства в обеспечении экономического развития и гарантировании прав человека. «Именно поэтому я рассматриваю проект новой Конституции РК как попытку объединить систему позитивных прав с долгосрочными задачами развития, и в целом с оптимизмом оцениваю перспективы новой Конституции», – подчеркнул эксперт. Альберто Туркстра отметил, что предусмотренные в проекте новой Конституции институциональные изменения могут способствовать дальнейшей демократизации политической системы страны. По его словам, важным шагом на пути политической модернизации является переход к однопалатной парламентской системе. «Введение пропорциональной избирательной системы позволит обеспечить более широкое представительство политических партий и всего спектра общественных взглядов», – отметил эксперт. Андрей Казанцев обратил внимание на концептуальную цельность подготовленного документа. «Доклад отличает продуманная методология и четкое концептуальное видение. Особого внимания, на мой взгляд, заслуживает сам заголовок – «На пути к устойчивому государству», который точно отражает стратегическую направленность предлагаемых изменений», – отметил он. В ходе обсуждения зарубежные и казахстанские эксперты обменялись мнениями о возможных направлениях дальнейшего развития конституционной модели Казахстана. Высказанные в ходе дискуссии комментарии и предложения будут учтены при дальнейшей содержательной доработке документа, презентация которого состоится 17 марта.

Пікірталасқа қатысушылар ұсынылған баяндамаға қатысты өз бағаларымен бөлісті. Давид Апциаури жаңа Конституция жобасының іргелі сипатын атап өтіп, оның стратегиялық маңыздылығын ерекше атап өтті. Оның айтуынша, ұсынылып отырған реформалар ішкі тұрақтылықты нығайтуға, экономикалық өсімді ынталандыруға және елдің халықаралық аренадағы орнықты позицияларын күшейтуге бағытталған. Сарапшы сондай-ақ, ең алдымен экономикалық даму саласында сандық өзгерістерден сапалық өзгерістерге көшу қажеттігін атап өтті. «Қазақстан мемлекеттік басқарудың неғұрлым тиімді жүйесін қалыптастыруға өз үлесін қосып отыр, және бұл тәжірибе халықаралық қауымдастық үшін де қызығушылық тудыруы мүмкін», – деді Давид Апциаури. Қарлыгаш Жаманқұлова баяндаманың аналитикалық тереңдігін атап өтіп, мемлекеттің тұрақты дамуы ең алдымен қоғамның ішкі құндылықтарына негізделуі тиіс екеніне тоқталды. «Жаңа Конституция жобасында адамның құндылықтары мен бостандықтары басты орын алады – оған екі негізгі бөлім арналған. Конституциялық өзгерістердің негізінде адам капиталын дамыту идеясы жатыр: Негізгі заң ең алдымен адамға және жас ұрпақтың болашағына бағытталған», – деп атап өтті Қ. Жаманқұлова. Александр Хиллдің пікірінше, Қазақстанның жаңа Конституциясы жобасының маңызды артықшылықтарының бірі – позитивті құқықтарға басымдық берілуі. Бұл мемлекетке экономикалық дамуды қамтамасыз ету мен адам құқықтарын кепілдендіруде белсенді ұйымдастырушылық рөл жүктейді. «Сондықтан мен Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы жобасын позитивті құқықтар жүйесін ұзақ мерзімді даму міндеттерімен үйлестіруге бағытталған талпыныс ретінде қарастырамын және жалпы алғанда жаңа Конституцияның болашағына оптимизммен қараймын», – деп атап өтті сарапшы. Альберто Туркстра жаңа Конституция жобасында көзделген институционалдық өзгерістер елдің саяси жүйесін одан әрі демократияландыруға ықпал етуі мүмкін екенін атап өтті. Оның айтуынша, саяси модернизация жолындағы маңызды қадамдардың бірі – бір палаталы парламенттік жүйеге көшу. «Пропорционалды сайлау жүйесін енгізу саяси партиялардың және қоғамдық көзқарастардың кең ауқымының неғұрлым кең өкілдігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді», – деді Альберто Туркстра. Андрей Казанцев дайындалған құжаттың тұжырымдамалық негізіне назар аударды. «Баяндама ойластырылған әдіснамасымен және айқын тұжырымдамалық көзқарасымен ерекшеленеді. «Менің ойымша, ерекше назар аударуға тұрарлық жайт – құжаттың атауының өзі – «Орнықты мемлекет жолында», ол ұсынылып отырған өзгерістердің стратегиялық бағыттылығын дәл көрсетеді», – деп атап өтті ол. Талқылау барысында шетелдік және қазақстандық сарапшылар Қазақстанның конституциялық моделін одан әрі дамыту мүмкін бағыттары жөнінде пікір алмасты. Пікірталас барысында айтылған ұсыныстар мен ескертулер құжатты мазмұндық тұрғыдан одан әрі жетілдіру кезінде ескерілетін болады. Ал оның таныстырылымы 17 наурызда өтеді.